75 lat temu powstała „Żegota”

4 grudnia 2017
Zegota(Rada_Pomocy_Zydom)1946
Zebranie działaczy „Żegoty” po wojnie, kwiecień 1946 r. Fot. Wikimedia Commons.

4 grudnia 1942 r. w Warszawie założono Radę Pomocy Żydom „Żegota”, specjalny organ polskiego rządu na uchodźstwie. Działała ona nieprzerwanie do końca okupacji niemieckiej, a jej zadaniem była dokumentacja Zagłady i pomoc prześladowanej ludności żydowskiej.

Już w 1940 r. w Biurze Informacji i Propagandy Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej (późniejszej Armii Krajowej) powstał referat mniejszości narodowych, którym kierował profesor historii Stanisław Herbst. Los ludności żydowskiej pod okupacją III Rzeszy był najtragiczniejszy, więc niebawem wydzielono specjalny Referat Żydowski. Na jego czele stanął Henryk Woliński, warszawski prawnik.

Reakcją na narastający terror i masowe zabijanie Żydów było opublikowanie przez Front Odrodzenia Polski (dawniejsza Akcja Katolicka) specjalnej odezwy pt. „Protest!”. Jej autorką była Zofia Kossak-Szczucka:

W ghetcie warszawskim, za murem odcinającym od świata, kilkaset tysięcy skazańców czeka na śmierć. Nie istnieje dla nich nadzieja ratunku, nie nadchodzi znikąd pomoc. Ulicami przebiegają oprawcy, strzelając do każdego, kto się ośmieli wyjść z domu. Strzelają podobnie do każdego, kto stanie w oknie. Na jezdni walają się niepogrzebane trupy – pisała znana pisarka. Przed wojną sympatyzowała z ruchem narodowym, tym bardziej zaskakujące było więc jej zaangażowanie się w pomoc Żydom.

27 września 1942 r. Zofia Kossak-Szczucka i Wanda Krahelska (jej bratanicą była Krystyna Krahelska, poległa w Powstaniu Warszawskim poetka, która pozowała twórcy pomnika Syrenki) założyły Tymczasowy Komitet Pomocy Żydom im. Konrada Żegoty. Patron organizacji to fikcyjna postać wymyślona przez pisarkę, która inspirowała się w tej kwestii III częścią „Dziadów” Adama Mickiewicza.

Komitet przekształcił się 4 grudnia 1942 r. w Radę Pomocy Żydom „Żegota”. Na jej czele stanął polityk Polskiej Partii Socjalistycznej Julian Grobelny, a jego zastępcami byli ludowiec Tadeusz Rek i Leon Feiner z Bundu. W skład Rady wchodzili także m.in. Marek Ferdynand Arczyński (Stronnictwo Demokratyczne), Władysław Bartoszewski (Front Odrodzenia Polski), Adolf Berman (Żydowski Komitet Narodowy) czy Emilia Hiżowa (Stronnictwo Demokratyczne). Była to więc organizacja ponad podziałami politycznymi, religijnymi czy narodowymi.

Trzeba pamiętać w jakich warunkach działała „Żegota” – w okupowanej Polsce za pomoc Żydom groziła kara śmierci. Mimo tego ukrywano żydowskie dzieci w sierocińcach, a także w polskich rodzinach, które otrzymywały od Rady wsparcie finansowe.

Referatem dziecięcym „Żegoty” kierowała od jesieni 1943 r. Irena Sendlerowa, która uratowała ponad 2500 dzieci żydowskich z getta. Dzięki współpracy Rady i zakonów przygotowywano dla nich fałszywe metryki chrztu. Łącznie wydano ok. 60 tys. takich dokumentów, które ocaliły tysiące małych istnień ludzkich.

Instytut Jad Waszem docenił działalność „Żegoty”, która ma swoje drzewko w Alei Sprawiedliwych w Jerozolimie. Uhonorowano także najważniejszych działaczy – tytuł Sprawiedliwych wśród Narodów Świata otrzymali m.in. Zofia Kossak-Szczucka, Irena Sendlerowa, Wanda Krahelska czy Henryk Woliński.

Bartosz Bolesławski

Ta strona wykorzystuje pliki cookie dla lepszego działania serwisu. Możesz zablokować pliki cookie w ustawieniach
przeglądarki. Więcej informacji w Polityka prywatności strony.

FreshMail.pl
 

FreshMail.pl