Relacje ofiar obozu Auschwitz-Birkenau w bazie świadectw „Zapisy Terroru”

27 stycznia 2018

Tomasz_Stefanek_Slajd_Auschwitz_1sel_09_fotPM
W 73. rocznicę wyzwolenia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego udostępnia w bazie świadectw „Zapisy Terroru” zeznania ocalonych z obozu – Żydów, Polaków, Romów, Rosjan i osób wielu innych narodowości. Około 1000 świadectw zgromadzono tuż po zakończeniu II wojny światowej na potrzeby dwóch najważniejszych proce­sów w sprawie obozu. Jest to największy na świecie zbiór relacji proce­sowych o Auschwitz-Birkenau.

 – Idea „Zapisów Terroru” to wynik refleksji nad zmianami, które zachodzą w europejskiej pamięci o II wojnie światowej i totalitaryzmach w XXI wieku. Choć sama jestem historykiem i zajmuję się tą tematyką, nie zdawałam sobie sprawy, że świadectw obywateli polskich w naszych zbiorach jest tak dużo. Przyczynią się one do tego, by uchronić pamięć od zniekształceń i relatywizacji – powiedziała w Muzeum Auschwitz-Birkenau w trakcie zorganizowanej przez Ośrodek konferencji prasowej profesor Magdalena Gawin, podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Zeznania pochodzą z procesu Rudolfa Hößa w Warszawie i tzw. pierwszego procesu oświęcimskiego w Krakowie. Procesy te odbyły się w Polsce Ludowej w 1947 roku przed Najwyższym Trybunałem Narodowym. Jest to pierwsze źródło, do którego należy sięgnąć, chcąc poznać historię obozu z perspektywy więźniów.

Ze wszystkimi świadectwami, składanymi w toku obu procesów w języku polskim, można się zapoznać w czytelni Ośrodka przy ul. Foksal 17 w Warszawie. Zbiór zostanie w przyszłości uzupełniony o zeznania zbie­rane w innych językach, a także o inne relacje gromadzone przez Główną Komisję Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce w ramach mniejszych śledztw i procesów przeciwko niemieckim zbrodniarzom z Auschwitz-Bir­kenau. Wszystkie zeznania tłumaczone są na język angielski i już dziś ponad 600 świadectw z tzw. pierwszego procesu oświęcimskiego dostępnych jest w tym języku.

 – Brak świadectw w języku angielskim był przez lata dużym problemem badawczym. Tłumaczenie świadectw na angielski jest wkroczeniem w nową erę, która pozwoli historykom z całego świata na dostęp do dokumentów do których wcześniej nie było dostępu. –mówił na konferencji dr Piotr Cywiński, dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Baza „Zapisy Terroru”

 – Autorzy wielu prac dotyczących historii obozu Auschwitz-Birkenau,  nawet kluczowych dla światowej humanistyki  nie korzystali w swoich badaniach ze świadectw, które opracowujemy. Nie sposób mieć o to pretensji, bo składano je najczęściej w języku polskim i przez lata były trudno dostępne. Mamy nadzieję, że to się zmieni właśnie dzięki „Zapisom Terroru” – powiedział dr Wojciech Kozłowski, zastępca dyrektora Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego.

„Zapisy Terroru” to nowoczesne przedsięwzięcie z pogranicza badań naukowych, popularyzacji historii i szeroko rozumianej kultury pamięci. Wysiłkiem Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego powstaje największy zbiór świadectw ludności cywilnej okupowanej Europy. Baza zawiera relacje obywateli polskich, którzy podczas II wojny światowej doświadczyli cierpienia ze strony dwóch totali­taryzmów: niemieckiego i sowieckiego. W świadectwach tych kryją się osobiste doświadczenia ofiar zbrodni totalitarnych, ich rodzin i bliskich.

Najobszerniejszy zbiór relacji w „Zapisach Terroru” stanowią protokoły przesłuchań świadków – obywateli polskich, którzy po II wojnie świato­wej składali zeznania przed Główną Komisją Badania Zbrodni Niemiec­kich w Polsce. 17 września 2017 roku, w rocznicę agresji Armii Czerwo­nej na II Rzeczpospolitą, w bazie udostępniono pierwsze relacje o zbrodniach sowieckich, składane przez żołnierzy Armii Andersa i lud­ność cywilną po wydostaniu się ze Związku Sowieckiego.

Po latach rozproszenia i zamknięcia w archiwach, relacje po raz pierw­szy docierają dziś do szerokiego grona odbiorców: umożliwiają odkrycie historii rodzinnych i lokalnych, inspirują uczonych, dziennikarzy i ludzi kultury. Dzięki tłumaczeniom na język angielski trafiają do obiegu mię­dzynarodowego, upowszechniając na świecie wiedzę o podwójnej okupacji w Polsce i pamięć o ofiarach totalitaryzmów.

Wszystkie relacje w „Zapisach Terroru” są przeszukiwalne na zasadzie pełnotekstowej, opisane przy pomocy słów kluczowych i sukcesywnie tłumaczone na język angielski. Mapa lokalizacji pozwala krok po kroku śledzić losy ofiar wojny, do świadectw dołączone są zdjęcia ich autorów, a konteksty historyczne objaśniają szersze tło wydarzeń.

Obóz Auschwitz-Birkenau

Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Auschwitz-Birkenau powstał w 1940 roku na przedmieściach Oświęcimia. Był to największy w okupowanej przez Niemcy Europie zespół obozów koncentracyjnych, w tym także obóz śmierci. Został stworzony z myślą o polskich więźniach politycznych jako miejsce ich wyniszczenia przez pracę i ciężkie warunki życia. W czerwcu 1940 roku w pierwszym transporcie przybyli tu właśnie więźniowie polscy. Później obóz stał się miejscem cierpienia ludzi różnych narodowości, a przede wszystkim wielkim ośrodkiem masowej eksterminacji europejskich Żydów. Niemcy zesłali do obozu co najmniej 1,3 mln osób, w tym 1,1 mln Żydów, ok. 150 tys. Polaków, 23 tys. Romów i ponad 30 tys. osób innych narodowości. Liczba ofiar sięgnęła co najmniej 1,1 mln, z czego około 90% stanowili Żydzi. W styczniu 1945 roku obóz został wyzwolony przez Armię Czerwoną. W 1947 roku na terenie obozu powstało muzeum, które w 1979 roku zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Memorandum z Wannsee

Podczas tegorocznych uroczystości, nakładem Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego i Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, ukazał się tekst tzw. Memorandum z Wannsee. Znaczenie dokumentu podkreślała w swojej wypowiedzi minister Magdalena Gawin.

Memorandum zostało przyjęte podczas spotkania eksperckiego w Niemczech w kwietniu 2017 roku podczas koncylium Wannsee w Niemczech. Zawiera standardy funkcjonowania miejsc pamięci w dawnych obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady w kontekście kryteriów Uniwersalnej Wyjątkowej Wartości Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO. Uznano w nim szczególną rolę muzeum działającego na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau, jako reprezentatywnego miejsca upamiętnienia dla wszystkich poobozowych miejsc pamięci. Rekomendacje memorandum to między innymi przyjęcie przez wszystkie miejsca pamięci, zwłaszcza te znajdujące się poza granicami Polski, standardów zarządzania polegających na „odwzorowaniu ukształtowanych w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau praktyk – wyrażających tak ważne dla UNESCO zasady autentyzmu, zachowania integralności artefaktów i zbiorów archiwalnych oraz współpracy międzynarodowej”.

Publikacja znajduje się na stronie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego: zobacz tekst Memorandum z Wannsee.

 

Ta strona wykorzystuje pliki cookie dla lepszego działania serwisu. Możesz zablokować pliki cookie w ustawieniach
przeglądarki. Więcej informacji w Polityka prywatności strony.

FreshMail.pl
 

FreshMail.pl